Beeldvormers: Bewijspeterselie

Op 16 februari 2018 werd Deniz Yücel, journalist bij de Duitse krant Die Welt, na een jaar gevangenschap in Turkije vrijgelaten. Op de meest liefdeloze plek denkbaar, net buiten de muren van de Silivri-gevangenis in Istanbul, waar alles grijs is en omringd door prikkeldraad, werd hij opgewacht door zijn vrouw Dilek Mayatürk, en zijn advocaat Veysel Ok. Ok nam deze foto en zette die op Twitter met als enige commentaar ‘#FreeDeniz #FreeDilek’. Het bericht werd bijna 5,5 duizend keer gedeeld. Het beeld werd overgenomen door papieren kranten (ook deze), tot activistische illustratie gemaakt én door heel wat mensen ‘iconisch’ genoemd. Nou, dan ben je binnen hoor, als foto.

gt1

Deniz Yücel en Dilek Mayatürk / © Veysel Ok, 2018

Ik heb er lang naar zitten kijken. Ik wist weinig van Yücel en heb nog nooit een artikel van zijn hand gelezen, maar om deze afbeelding te begrijpen was een kleine hoeveelheid informatie genoeg. Man wordt opgewacht door zijn vrouw na jaar gevangenschap. Dat was alles, het beeld zelf deed de rest. Ik voelde iets branden achter mijn ogen. Ik zat hier te kijken naar echte liefde tussen twee mensen die dolgelukkig waren om elkaar na lange tijd weer aan te raken.

Toch weet je soms niet wat je ziet. Een foto kan vertrouwdheid faken. Ik dacht aan het project Touching Strangers van de Amerikaanse fotograaf Richard Renaldi. Ik denk best vaak aan dat project, vooral in de nadagen van een terroristische aanslag, wanneer de kranten ontroerende foto’s publiceren van vreemdelingen die elkaar troosten te midden van mensonterende chaos, zo intiem, zo innig, alsof ze elkaar al jaren kennen.

Renaldi vroeg willekeurige mensen op straat om samen te poseren voor de camera. En alsof dat nog niet genoeg was moesten ze elkaar van de fotograaf ook nog aanraken. Dat leverde een serie op die ik blijf bekijken. Hoewel ik op veel van de foto’s een bepaalde ongemakkelijkheid kan aanwijzen (armen die te stijf om schouders zijn geslagen, een blik die iets afwijzends heeft), zijn er ook combinaties die verbijsterend intiem lijken. De jonge Janaki en Dominic bijvoorbeeld (nummer 41 uit de reeks op Renaldi’s website). Die twee hebben mij steeds weer tuk met hun liefdevolle omhelzing en boeddhistische uitstraling. Het zou me niet verbazen als deze foto het begin van hun relatie is geweest.

Screen Shot 2018-04-23 at 12.22.42

Richard Renaldi: Janaki and Dominic; Philadelphia, PA, 2013

Terug naar Yücel en Mayatürk. Ik denk jarenlange liefde te zien, maar heb ik daar zichtbare bewijzen voor? Hoe weet ik dat ik niet kijk naar een in scène gezette omhelzing, wat gezien de omstandigheden (een politiek steekspel tussen twee landen, geheime diplomatieke belangen, een advocaat die de foto neemt, en sowieso: het huidige fake news-tijdperk) niet eens ondenkbaar is. ‘We live in a cynical world. A cynical world,’ zou Jerry Maguire zeggen.

Bewijzen dus. In eerste instantie werd ik gegrepen door hun beider blikken en vooral door de ruimte daartussen: het stukje stoep tussen hun neuzen en monden. Die ruimte is niet te groot, maar ook zeker niet te klein. Een beetje afstand hebben ze nodig om elkaar aan te kunnen kijken, met de ogen te knipperen en zich af te vragen of ze dromen. Daarna bleef ik hangen bij de linkerhand van de vrouw en hoe teder die het achterhoofd van de man omvat, haar duim vlakbij zijn oor. Verder hangt de zoom van haar lichtroze jas een beetje los. Was dit in scène gezet, er was iemand op de set geweest die met naald en draad in de weer was gegaan.

Maar het meest overtuigende bewijs van echte liefde vond ik in het eigenaardige bosje groen dat Yücel achter de rug van zijn vrouw vasthoudt. Zou zij dat voor hem hebben meegenomen, vroeg ik me af. Of hij voor haar? Raar cadeau. Dat je geen bloemen kunt krijgen in de gevangenis begrijp ik, maar neem je dan onkruid mee? En waar komt dat dan vandaan? Het was duidelijk dat dit bosje een betekenis had die alleen deze twee mensen kenden.

denizy-1

Het was peterselie, las ik later. Yücel zelf schreef vanuit zijn cel hoe hij het kruid steeds opnieuw bestelde in de gevangeniswinkel en het zo lang mogelijk probeerde fris te houden in met water gevulde colaflessen. Het deed hem denken aan de eerste vakantie met zijn vrouw, toen ze tassenvol peterselie plukten en zij had opgemerkt dat het hun ‘liefdesboom’ was.

Ik zei het toch.

 

Dit stuk verscheen op 23 februari 2018 in de Volkskrant.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s