Liefde wordt niet tastbaar. Over Machiel Botman

Voor Machiel Botman is een foto niet ‘slechts’ een tweedimensionale afbeelding. Voor hem is een foto een object, een ding dat nog net niet ademt, maar wel in staat is om te reageren op invloeden van buitenaf. Dat merk je aan alles. Aan de zorgvuldigheid waarmee de fotograaf in zijn eigen donkere kamer zijn werk afdrukt bijvoorbeeld.

Botman, van wie nu een groot overzicht te zien is in Fotomuseum Den Haag, is een autodidact, die altijd oog heeft gehad voor het perfecte vakmanschap. De foto’s in het museum bestaan voor het grootste deel uit zwart-wit gelatine zilverdrukken, afgedrukt op barietpapier. Dat anachronistische procedé vereist uiterste nauwkeurigheid en levert, wanneer het goed wordt uitgevoerd, mooie fluweelzachte grijstonen op die bijna door het fotopapier geabsorbeerd lijken te zijn.

 

©Machiel Botman, Treehouse, 2008, Collectie Gemeentemuseum Den Haag

©Machiel Botman, Treehouse, 2008, Collectie Gemeentemuseum Den Haag

 

©Machiel Botman, IJke en Willemiek, 1989

©Machiel Botman, IJke en Willemiek, 1989

 

Een foto is meer dan een weergave van de zichtbare wereld. Botmans werk verraadt een nostalgische kijk op het leven, evenals een woest romantische ziel. De fotograaf jaagt kleine, reflectieve geluksmomenten na: de schaduw van een boom, het licht door een raam, een slapende moeder met haar kind, een witte kat in de sneeuw. Soms bracht hij die momenten kraakhelder in beeld, maar vaker zijn zijn foto’s bewogen en vaag, bijna abstract. Om de voorstelling lijkt het dan niet te gaan, eerder om het gevoel dat erachter zit. Een foto is in zilvergelatine gevangen emotie.

 

©Machiel Botman, Magda Shoulder, 2008

©Machiel Botman, Magda Shoulder, 2008

 

©Machiel Botman, Bert & Elisabeth, 1989, Collectie Gemeentemuseum Den Haag

©Machiel Botman, Bert & Elisabeth, 1989, Collectie Gemeentemuseum Den Haag

 

Dit alles maakt het werk van Machiel Botman ongeschikt voor een museale presentatie. Althans, voor de presentatievorm zoals die nu te zien is in Fotomuseum Den Haag. Daar koos de fotograaf nota bene zelf, samen met zijn rechterhand Victor Levie, voor rijen ingelijste foto’s. Hoewel Botman dit eerste grote overzicht verdient – hij is al ruim dertig jaar een prettige eigenheimer binnen de Nederlandse fotografiewereld – is het de vraag of zijn werk is gebaat bij de combinatie lijst, glas, kunstlicht en hinderlijke weerspiegeling. Elke plasticiteit werd jammerlijk geplet, elke levendigheid in de kiem gesmoord. En dat terwijl je de foto’s graag zo dicht mogelijk en het liefst schuin van opzij zou willen benaderen, om te zien hoe gulzig het barietpapier de inkt opslurpte.

 

©Machiel Botman, IJke Hand Ice, 1999

©Machiel Botman, IJke Hand Ice, 1999

 

©Machiel Botman, Window Toscana, 2002

©Machiel Botman, Window Toscana, 2002

 

Natuurlijk: er is nagedacht over de volgorde van de werken, belangrijk voor Botman, aangezien er van alles gebeurt in de ruimte tussen zijn foto’s. Daar worden onschuldige onderwerpen als in water weerspiegelde bomen of een veld vol bloemen ‘besmet’ door beelden die iets onheilspellends in zich dragen, zoals een jongenshand met een scherp stuk ijs of een huis, dreigend van onderaf gefotografeerd, met wolken die zwart lijken.

 

Dummy's en fotoboeken in de vitrine

Dummy’s en fotoboeken in de vitrine

 

Dummy's en fotoboeken in de vitrine

Dummy’s en fotoboeken in de vitrine

 

Maar die combinaties zijn slechts de helft van het verhaal. Bovendien maakt Botman die al jaren in de boeken die hij produceert en die wereldwijd bewondering oogsten. Die publicaties (de dummy’s ervan liggen in vitrines) zijn de ultieme samenballing van Botmans oeuvre. Het zijn beduimelbare objecten waarvan de fotograaf tot in de details de vorm kan bepalen, van het soort papier en het drukwerk tot de volgorde van de foto’s.

Sla ze open en de liefde voor fotografie wordt tastbaar. Kon dat niet op de een of andere manier vertaald worden naar de museumzalen? Die liefde – het bezoek zou zich er een weg doorheen moeten kunnen banen.

 

Machiel Botman. T/m 24 augustus in Fotomuseum Den Haag. Publicatie Three Books 47 euro.

Gepubliceerd in de Volkskrant op maandag 16 juni 2014.

 

3 thoughts on “Liefde wordt niet tastbaar. Over Machiel Botman

  1. “En dat terwijl je de foto’s graag zo dicht mogelijk en het liefst schuin van opzij zou willen benaderen, om te zien hoe gulzig het barietpapier de inkt opslurpte.”

    Inkt opslurpte…??? De recensent weet blijkbaar niet hoe klassieke analoge fotografie werkt! Daar komt geen inkt aan te pas. Wat een blunder! Jammer dat zo’n onbenullige recensie word gepubliceerd over deze topfotograaf….

    • Beste Ron,
      Dank voor uw reactie. Er zijn weinig mensen die de moeite nemen om iets te schrijven, fijn dat u dat wel hebt gedaan. En dat het een nogal felle reactie is – soit. Wie kaatst kan de bal verwachten.
      Dat van die inkt is inderdaad niet juist. Ik had die fout niet moeten maken, aangezien ik al meer dan tien jaar over fotografie schrijf. Jammer alleen dat die ene opmerking voor u blijkbaar de hele recensie reduceert tot ‘onbenullig’. Dat is best een grote stap, ik zou haast zeggen: een bewonderenswaardig ongenuanceerde grote stap. Ik volg Machiel Botman al jaren en heb al vaker over hem geschreven (ik verwacht niet dat u dat allemaal hebt gelezen, hoor). Ik bewonder hem als fotograaf en fotoboekenmaker. Ik heb alleen soms moeite met zijn manier van werk presenteren. Dáár gaat die recensie over. Het was sterker geweest wanneer u me daarop had aangesproken en me tussen twee haakjes fijntjes op mijn fout had gewezen. Dan hadden we in discussie kunnen gaan. Afijn.
      Groet, Merel

  2. Beste Merel,
    Ik stuitte (nu pas) op uw reactie, waarvoor mijn hartelijke dank! Ja, mijn reactie was hard, dat geef ik toe. Wat mij stoorde was dat 1 aspect – de presentatie – eigenlijk de hele, verder best positieve, recensie overschaduwt. Met name de negatieve kop zet direct al de toon, Ik vind dat daarmee geen recht wordt gedaan aan het werk. Nu heb ik mij laten vertellen dat zo’n kop niet door u maar door de redactie wordt gekozen…. klopt dat?
    Wat u verder inhoudelijk over het werk van Machiel Botman zegt vind ik zeer treffend en mooi. Ook ben ik blij dat u en uw collega’s in de Volkskrant zoveel aandacht besteden aan fotografie. Ook de kwaliteit van de fotografie in de Volkskrant vind ik zeer goed, met vaak prachtig werk van topfotografen als Stefan Vanvleteren en Robin de Puy. Mijn complimenten hiervoor.

    Nogmaals nartelijk dank voor uw reactie en excuses voor mijn zeer late reactie terug!

    Groet, Ron

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s