Bewogen beeld. Over William Klein

 

Dus dit zijn de beroemde panelen die de schilder William Klein (1928) deden overlopen naar de donkere kamer. Ze hangen in een van de voorzalen van Foam in Amsterdam, waar afgelopen donderdag een groot overzicht van het werk van de Amerikaanse straatfotograaf/filmer werd geopend: vier roterende kamerschermen die alle vier aan beide kanten zijn beschilderd met zwart-witte geometrische figuren. Klein maakte ze in 1952 in opdracht van de Italiaanse architect Angelo Mangiarotti. Hij woonde destijds in Parijs en studeerde schilderkunst in het atelier van Fernand Léger, een van de grondleggers van het kubisme.

 

 

De panelen die William Klein maakte voor Angelo Mangiarotti, in Foam, Amsterdam

De panelen die William Klein maakte voor Angelo Mangiarotti, in Foam, Amsterdam

 

 

Oude foto's van de panelen

Oude foto’s van de panelen

 

 

Omdat foto’s van de panelen zouden worden gepubliceerd in het architectuurtijdschrift Domus nam Klein zelf een camera ter hand en richtte die op zijn werk. Toen gebeurde het: iemand verschoof de panelen en toen Klein zijn foto’s ontwikkelde, werd hij getroffen door de abstracte onscherpte ervan, die de geometrische figuren zachter maakte en ze bijkans over het papier liet dansen.

Het was een openbaring. Klein dacht: met fotografie kun je het echt hebben over wat je om je heen ziet. Toen hing hij zijn schilderkwast (voor een hele poos althans) aan de wilgen en ging fotograferen, zonder zich ook maar een sikkepit druk te maken om regels, om uitgebalanceerde composities en netjes gekadreerde voorstellingen. Zijn foto’s waren snel geschoten, bewogen, swingende beelden van wat hij zag en beleefde op de straten van wereldsteden als Parijs, New York, Tokio en Rome: onconventionele constellaties van voorbijgangers, soms gereduceerd tot vlekken, met actie tot in de verste uithoeken van het raamwerk.

De onscherpe foto van de bewogen kamerpanelen blijkt, terugblikkend in de tijd, een blauwdruk voor alle foto’s die daarna kwamen. Het is prachtig ze nu in het echt te zien. Zonder deze panelen had de fotografiegeschiedenis er misschien heel anders uitgezien.

 

 

Dansende vlekken

© William Klein, 1953 / Courtesy HackleBury Fine Art

 

 

De zaal met de panelen vormt niet het begin van het grote William Klein-retrospectief. Die eer is, terecht, voorbehouden aan New York, aan de foto’s die Klein er nam (financieel ondersteund door het modeblad Vogue en zijn dappere artdirector Alexander Liberman) en die nu wandvullend aan de muren hangen. Ze illustreren mooi wat hij met zijn werk wilde bereiken: de boel opschudden. Daar slaagde hij glansrijk in, want velen verguisden zijn werk en het duurde veertig jaar voordat iemand (de Franse filmmaker Chris Marker) het aandurfde er een boek van te maken. Nog zo’n kantelpunt in de fotografiegeschiedenis: Life is Good and Good for You in New York – Trance Witness Revels groeide uit tot een bijzonder invloedrijk fotoboek.

New York in de jaren vijftig was in Kleins ogen níét het stralende middelpunt van de (kunst)wereld, maar een vunzige, grauwe, rauwe plek, een ‘shithouse’. De stad inspireerde hem tot het maken van dynamische, contrastrijke en grofkorrelige zwart-witopnamen, die de duisternis en de potigheid van de straten weergaven en de stadsbewoners afschilderden als de bizarre werknemers van een rondreizend circus. En altijd is zijn grafische komaf zichtbaar aanwezig, niet alleen in het scherpe contrast tussen zwarte en witte vlakken, maar ook in de vorm van letters en cijfers op billboards en in de neonverlichting.

 

 

Moves + Pepsi, New York, 1955 © William Klein

Moves + Pepsi, New York, 1955 © William Klein

 

 

Gun 1, New York, 1955 © William Klein

Gun 1, New York, 1955 © William Klein

 

 

Het fijne aan grote retrospectieven is dat je weer eens uitgebreid de kans krijgt om ongegeneerd te twijfelen aan de kwaliteit van bepaalde werken die door de jaren heen zulke belangrijke sleutelposities wisten te verwerven dat je steeds wanneer je ze ziet, vergeet er echt naar te kijken. Neem de twee foto’s die Klein in 1960 nam voor Vogue en die destijds, zo lees je overal, de modefotografie op haar kop zette. De fotograaf liet twee modellen midden in Rome en midden tussen de ‘gewone’ mensen over een zebrapad lopen. Dat was nog nooit gedaan en die foto’s werden wereldberoemd.

 

 

William Klein, Piazza di Spagna, Rome, 1960. Copyright William Klein

William Klein, Piazza di Spagna, Rome, 1960. Copyright William Klein

 

 

Het is fijn om een tijdje plaats te nemen op het bankje tegenover deze twee groots opgeblazen beelden en je af te vragen of dat terecht is en waarom. Is het de kwaliteit van de foto’s geweest of eerder het idee erachter, het idee van zebrastrepen die de straat transformeerden tot een plat, grafisch decor? Ik denk dat laatste, wat ze niet minder beroemd maakt, maar ze wel in een ander licht plaatst.

Foam twijfelt niet. Dit is een jubelende overzichtstentoonstelling die met veel zorg en liefde is ingericht. Er is zelfs ruimte voor het recentste werk van de grootmeester, die zich tegenwoordig met behulp van stok en scootmobiel door de straten begeeft: grote kleurenfoto’s die hij een paar maanden geleden maakte in Brooklyn, New York, en waar nog altijd zijn liefde voor de grootstedelijke beeldtaal van afspat. Ze hadden niet gehoeven, deze schreeuwerige beelden die niet zoveel meer toevoegen aan het oeuvre van een man die zijn sporen ruimschoots heeft verdiend. Hoewel je zoiets nooit met zekerheid kunt beweren. Misschien wijst de verre toekomst uit dat ze alsnog fotogeschiedenis schreven.

 

 

William Klein, retrospectief.

T/m 12/03 in Foam, Amsterdam. Foam Magazine is geheel aan Klein gewijd, foam.nl.

Gepubliceerd op 23 december 2013 in de Volkskrant.

 

 

Walcheren, 1949 © William Klein

Walcheren, 1949 © William Klein

 

 

In 1949 verbleven William Klein en zijn Vlaamse vrouw een tijdje op het Zeeuwse eiland Walcheren. Daar zagen ze zwartgeteerde boerderijen en schuren waarvan de strakke omlijstingen van deuren en ramen waren witgeschilderd. Klein fotografeerde ze en drukte de foto’s negatief af, zodat zwart wit werd en wit zwart. Later hoorde hij dat Piet Mondriaan tijdens de Eerste Wereldoorlog op Walcheren had gewoond. Hij was verbaasd, maar vond ook dat het klopte. De titel van zijn foto’s, Mondrian Barns for Vogue, verwijst dan ook naar de Nederlandse schilder, als een eerbetoon.

 

 

William Klein wordt geïnterviewd door Nieuwsuur, vlak voor de eopning van zijn retrospectief in Foam

William Klein wordt geïnterviewd door Nieuwsuur, vlak voor de opening van zijn retrospectief in Foam

 

 

Persconferentie in Foam, met v.l.n.r. aan tafel: Marloes Krijnen, Marcel Feil, William Klein

Persconferentie in Foam, met v.l.n.r. aan tafel: Marloes Krijnen, Marcel Feil, William Klein

 

 

2 thoughts on “Bewogen beeld. Over William Klein

  1. Pingback: Tentoonstellingspartners en -inspiratie | Schitterende afzondering?

  2. Pingback: ‘Barn on Walcheren Island’ – William Klein

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s