Nederland voordat het in hokjes wordt opgedeeld en aangeharkt

 

 

Er zijn veel Nederlandse fotografen die dit land fotograferen op zo’n manier dat je meteen ziet dat het Nederland is. Hans van der Meer bijvoorbeeld is er goed in; hij fotografeerde oer-Hollandse voetbalvelden, en winkelstraten die in elke stad uit dezelfde folder lijken te komen. En op de foto’s van Jan Koster herken je onmiddellijk de Noord-Hollandse kustlijn, hoe grillig en wild die er soms ook uitziet, en het lage IJssellandschap.

 

 

Hans van der Meer: Uit voorraad leverbaar / The Netherlands - Off the shelf, 2011

Hans van der Meer: Uit voorraad leverbaar / The Netherlands – Off the shelf, 2011

 

 

 

Jan Koster: Overloop van Hansweert, 2003

Jan Koster: Overloop van Hansweert, 2003

 

 

Fotografen die een Nederland vastleggen dat je nauwelijks herkent – daarvan zijn er minder. Misschien omdat zoiets maar op heel weinig plekken mogelijk is. Of omdat die fotografen, zoals Bas Princen en Anja de Jong, liever naar het buitenland gaan, waar het echt anders is.

 

 

Bas Princen: Valley, Beirut, 2009

Bas Princen: Valley, Beirut, 2009

 

 

Anja de Jong: Ice Edge, 2009

Anja de Jong: Ice Edge, 2009

 

 

En toch. Anders kan hier ook. In het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam zijn foto’s van Maasvlakte 2 te zien, gemaakt door Marie-José Jongerius in opdracht van Havenbedrijf Rotterdam, het Nederlands Fotomuseum en SKOR (Stichting Kunst en Openbare Ruimte).

Lunar Landscapes heet de tentoonstelling, en die titel komt niet uit de lucht vallen. Veel Hollandser dan de Maasvlakte, dat drooggelegde, opgespoten, door mensenhanden aangelegde havengebied, wordt het niet, zou je denken. Desondanks lijkt het alsof Jongerius zich tijdens het maken van haar foto’s op de maan bevond. Of op de set van een futuristische opera die zich op een of andere zelfbedachte planeet afspeelt, dat is eigenlijk beter.

 

 

Marie-José Jongerius: Lunar Landscapes, 2012

Marie-José Jongerius: Lunar Landscapes, 2012

 

 

Marie-José Jongerius: Lunar Landscapes, 2012

Marie-José Jongerius: Lunar Landscapes, 2012

 

 

Desolate zandvlaktes met hopen basaltblokken. Brokstukken gewapend beton waar van die roestige metalen sprieten uitsteken. Sporen van enorme rupsbanden in het zand. Graaf- en schepmachines, wiel- en schrankladers die als uitvergrote insecten aan de horizon opdoemen. Komt bij: Jongerius fotografeerde de Maasvlakte bij nacht. Ze gebruikte slechts het licht dat er aanwezig was in de vorm van bouwspots, de havenindustrie op de achtergrond die doet denken aan een verzameling kerstlichtjes, en de maan.

Het resultaat is fascinerend. Je snapt wat je ziet, maar alles is zo anders. Dit is Nederland voordat het in hokjes wordt opgedeeld en aangeharkt: onherkenbaar woest, onaangepast en duister.

De combinatie van die schaarse verlichting en de lange sluitertijd die Jongerius instelde zorgt ervoor dat de dingen dramatischer, grootser en spookachtiger lijken dan overdag. Schaduwen zijn langer en, door het licht dat van verschillende kanten komt, op verschillende plaatsen tegelijk. Water dat uit een buis spuit lijkt onder handen genomen door een kunstenaar uit de jaren tachtig die net de airbrush-techniek heeft ontdekt. Wat kleur heeft springt meteen in het oog.

 

 

Marie-José Jongerius: Lunar Landscpaes, detail (foto MB)

Marie-José Jongerius: Lunar Landscpaes, detail (foto MB)

 

 

De keuze voor nachtfotografie zal deels een strategische geweest zijn. Ze komt ongetwijfeld voort uit het feit dat de ontwikkeling van de Maasvlakte al vier keer eerder werd vastgelegd door fotografen en beeldend kunstenaars, telkens overdag. Marie-José Jongerius, wier werk het sluitstuk vormt van de opdrachtenreeks, moet bewust gezocht hebben naar een andere benadering van het gebied.

Tegelijkertijd past deze aanpak goed bij de rest van haar oeuvre. Jongerius fotografeerde veel in de Verenigde Staten; ze woonde een paar jaar in Los Angeles. Daar richtte ze zich op de gebieden net buiten de stedelijke omgeving, daar waar het gecultiveerde landschap zich maar net staande houdt ten opzichte van de overweldigende natuur en waar het landschap door die voortdurende strijd steeds in verandering is. Ze hoefde er daar niet lang naar te zoeken. Goed beschouwd zijn Amerikaanse steden, hoe groot ook, niet meer dan onbeduidende pukkels in een immens natuurlandschap.

 

 

Marie-José Jongerius: Edges of the Experiment, Taft, CA, 2008

Marie-José Jongerius: Edges of the Experiment, Taft, CA, 2008

 

 

Marie-José Jongerius: Edges of the Experiment, Lake Mead, NV 2007

Marie-José Jongerius: Edges of the Experiment, Lake Mead, NV 2007

 

 

In Nederland moet je meer moeite doen om die krachtmeting te vinden. Gelukkig deed Jongerius dat. Ze kreeg de Maasvlakte in haar schoot geworpen, maar zocht verder. De woestenij bij daglicht was niet voldoende. Pas in het pikkedonker, rijdend in een jeep over de vlakte, kreeg ze het andere Nederland te pakken.

 

 

Lunar Landscapes – Maasvlakte 2: Marie-José Jongerius. T/m 13 januari in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. Publicatie €49,90.

Gepubliceerd op 6 december in de Volkskrant.

IMG_1051

 

 

2 thoughts on “Nederland voordat het in hokjes wordt opgedeeld en aangeharkt

  1. Lieve Merel,
    Vanmorgen kom ik je eens bedanken voor de bijzonder mooie artikelen die iedere maandag hier ‘op de mat vallen’. Speciaal de foto’s van Marie-José Jongerius boeien me. Het baggeren interesseert me omdat een jonge vriendin van me is afgestudeerd op de ‘Bagger school’. Ze zwierf al over de wereld en heeft me bekend gemaakt met allerlei technieken.
    Veel dank! En hartelijke groeten, Nell

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s